Падтрымаць насКронікаСувязь з намі55+ News

Слухачка УЗВ Ларыса Мядзведзева дзеліцца ўспамінамі пра сваіх прабацькоў.

Вось пакуль яшчэ штосьці памятаю, трэба запісаць. Дзед Даніла Зінкевіч (бацька маёй мамы Ванды Зінкевіч) працаваў ковалем з 1878 па 1932 год у горадзе Самгарадок Кіеўскай губерні. Усе жыхары Самгарадка ведалі і любілі свайго коваля. Дзед памёр ў 1934 годзе.

У дзеда Данілы і бабулі Паўліны было восем дзяцей. Пасля смерці дзеда бабуля засталася без кармільца. Два старэйшыя сыны, Пеця і Цыбко, ужо працавалі. Цыбко Зінкевіч быў фінансістам, аднойчы ноччу яго забралі. Ён не вярнуўся. Бабуля Паўліна да самой смерці яго чакала, свайго любімага сыночка.

Другі сын, Пётр, быў афіцэрам Чырвонай Арміі. Яго частка стаяла на мяжы Львоўскай вобласці і прыняла першы ўдар, калі пачалася вайна. Так ён апынуўся ў палоне, сваякі выкупілі яго з палону. З вяртаннем Чырвонай Арміі ён аднавіўся, пайшоў у ваенкамат, трапіў у штрафны батальён і загінуў у 1944 годзе ў Карпатах. Дзеці Пятра Зінкевіча жывуць у Кіеве.

Трэці сын, Раман Зінкевіч, загінуў у Берліне.

Дочкі Зінкевіч Ірына, Хрысціна, Яўгенія і Ванда вучыліся ў польскай школе. Старэйшая сястра, Геня (Яўгенія), выйшла замуж у г. Пагрэбішча Вінніцкай вобласці. Мне запомніліся з дзяцінства казачныя грушы, як мёд, а яблыкі раставалі ў роце. Цётка Геня была цудоўнай краўчыхай, яна абшывала амаль увесь горад. Хрысціна памерла ў юнацтве.

Трэцяя сястра, Ірына, выйшла замуж за Васіля Франкоўскага. Была вельмі цікавым чалавекам, памятаю яе: пявуння, хахатушка, яна была маленькага росту і вельмі артыстычнай. Вось пра яе жыццё мне хочацца распавесці.

Яна скончыла двухгадовыя курсы польскай мовы, але калі ва Украіне зачынілі польскія школы, ёй давялося перавучвацца, і яна вучыла ўкраінскую мову.

Калі яна скончыла курсы, яе накіравалі ў вёску, дзе яна сустрэлася, пазнаёмілася з маладым чалавекам Васілём (Васілём Антонавічам Франкоўскім), ён быў дырэктарам сельскай школы. Маладыя людзі закахаліся адзін у аднаго і пажаніліся, на працягу трох дзён яны дакументальна аформілі сваё рашэнне і пражылі ўсё жыццё, доўгае жыццё.

Цётка Іра пражыла 70 гадоў, дзядзька Вася – 92 гады. У іх было трое дзяцей. Старэйшы сын стаў палкоўнікам, жыве ў Казані, двайняты Мікалай і Іна нарадзіліся ў першыя месяцы вайны падчас бамбёжкі 26 жніўня 1941 года. Жылі ў зямлянцы, таму што дом іх разбамбілі фашысты.

Дзядзька Вася пайшоў на вайну і прайшоў яе да канца, да перамогі. Падчас бамбёжкі ён сваім целам закрыў свайго камандзіра ад разрыву гранаты, выратаваў яму жыццё, а сам атрымаў раненне. Камандзір узяў яго да сябе ад’ютантам.

Я ўсіх падрабязнасцяў не памятаю, але гэта была легенда нашай сям’і, так як яны (дзядзька Вася і яго камандзір) не гублялі сувязь на працягу ўсяго жыцця, і камандзір імкнуўся дапамагчы сям’і дзядзькі Васі ў вырашэнні жыццёвых пытанняў. Калі іх частка спынілася ў Аўстрыі, дзядзьку Васю дазволілі забраць жонку з дзецьмі, там яны пражылі каля года, такім чынам ён выратаваў сям’ю ад пасляваеннага голаду.

Напрыклад, іншы выпадак, даваенны, гэта быў 1934 год. Калі дзядзька Вася ажаніўся, ён працаваў у адной вёсцы, а жыў у іншай, там пражывалі сваякі. Усю вёску пагрузілі ў падводы і павезлі ў невядомым накірунку. Родныя паспелі паслаць хлопчыка і папярэдзіць Васіля, каб ён з жонкай не вяртаўся ў вёску.

Прайшлі гады, ніякіх вестак ад старэйшых братоў і сястры Васіль так і не атрымліваў. Толькі пасля вайны (дзесьці ў 50-х гадах), дзякуючы намаганням былога камандзіра, атрымалася адшукаць родных сярод высланых. Памятаю, як Франкоўскія цётка Іра, дзядзька Вася і іх дзеці (мая сястра Іна і брат Коля) сустракалі Новы год у Цярнопалі пасля іх вяртання ў 1958 годзе (захаваліся фотаздымкі). Прыехалі дзядзька Анастасій з цёткай Броняй (брат і сястра Васіля Антонавіча) з дзецьмі і ўнукамі. Цяжка было выжываць ва Украіне ў гэты цяжкі час, і некаторыя вярнуліся назад у Казахстан.

Светлыя вобразы цёткі Іры і дзядзькі Васі я захавала на ўсё жыццё. Не магу забыць іх дабрыню і гасціннасць. Памятаю, Васіль Антонавіч вяртаецца з працы, і да яго бягуць яго двайняты Іна і Коля, ён жартуе з імі, гуляе і высока падкідвае, высока. А мне так зайздросна, што ў іх такі жыццярадасны чалавек, любімы жарт у яго быў: “Здароў Цярэшка ў рабых штанах». А калі яго жонка цётка Іра рабіла яму чарговы наганяй за лішнюю чарку, ён ішоў на вуліцу, а потым вяртаўся і прамаўляў: «Добры дзень, Ірына Данілаўна, да вас можна ў госці?». Сэрца жаночае адразу ж даравала ўсё.

Цётка Іра працавала, як магла, цяжка было пасля вайны, але калі ты быў праездам у Цярнопалі, цябе накормяць наварыстым баршчом і тушанай бульбай, дзе мяса быў толькі маленькі кавалачак для зажарцы. У самой было сем галодных ротаў, якія кожны дзень трэба было накарміць: трох дзяцей, бабулю і мужа. А кватэра двухпакаёвая, невялікая кухня і ў сталовай утульны куток для бабулі Паўліны. Пасля падрыхтоўкі обеду цётка садзілася за швачную машынку і вышывала на белай тканіне (набытай на кірмашы) фіранкі, сурвэткі, падкоўдранікі, каб аддаць перакупнікам на базары. Такім чынам яна папаўняла сямейны бюджэт.

***

Пасля вайны бацьку адправілі працаваць у Заходнюю Украіну ў горад Збараж Тэрнопальскай вобласці. Гэта вельмі старадаўні гарадок, у летапісах ён згадваецца як сталіца Збаражского княства заходне-паўднёвай «Валынскай Украіны». Унук князя Альгерда абраў сабе для селішча (ХІVст.) У Галіцыі гэты гарадок, дакладней, яго замак. Пад гэтым замкам змагаліся казакі Багдана Хмяльніцкага ў 1649 годзе. Замак у Збаражы пабудаваў Італьянскі архітэктар Фальцоцці. Руіны замка захаваліся. У гонар 800-годдзя Збаража замак рэстаўраваны ў 2011 годзе.

Адразу пасля вайны пачалі прыязджаць да нас у Збараж сваякі з Жытомірскай вобласці па дапамогу. Віктар Рыгоравіч, мой бацька, як мог дапамагаў, купляў у мясцовых сялян муку, крупы, сала, так як ва Ўсходняй Украіне быў голад пасля вайны. Памятаю, як у двары нашага дома варылі ў казане супы або баршчы з адной курыцы на 15 чалавек.

Мне вельмі падабалася, калі прыязжалі сваякі, вельмі ж яны былі вясёлыя, жартавалі адзін над адным.

Маме па гаспадарцы заўсёды дапамагаў падлетак Валодзя, які загінуў вясной 1946 года, калі араў поле на трактары, падарваўся на міне. Папін брат прыязджаў у адпачынак з Масквы, нам, дзецям, ён здаваўся казачным героем, так як мы чыталі Маршака і думалі пра нашага дзядзьку Сцёпу.

Ён, аказваецца, у канцы вайны служыў у Тэгеране ў перыяд падпісання дамовы, потым працаваў на ЗІЛе ў Маскве. Аднойчы падчас чарговага адпачынку Сцяпан і Віктар натыкнуліся на засаду мясцовых бандытаў. У бацькі такія «сустрэчы» бывалі нярэдка, выжыў толькі таму, што быў дыпламатам. Часцяком клікалі каморніка на абед пачаставаць самагонам.

Бацька памёр у 1973 годзе, мама пераехала да мяне ў Гродна. Неяк у 1999 годзе мне давялося быць праездам у Збаражы. На вакзале, які знаходзіўся за 5 км ад цэнтра горада, стаяла фурманка з конюхам. Калі мы разгаварыліся, апынулася, што ён добра ведаў і памятаў каморніка Стачынскага В.Р. Да чаго было прыемна мне, як быццам я сустрэла бацьку. Няма яго 20 гадоў, а памятаюць яго людзі. Калі зайшла ў райвыканкам, былыя маладыя калегі (зараз ужо немаладыя людзі ) вельмі добра адгукаліся. Успаміналі розныя пацешныя гісторыі іх жыцця-быцця.

Віктар Рыгоравіч быў гарачым курцом. У яго нават пальцы былі карычневыя. Пасля вайны працавалі ад васьмі да васьмі (па законе), а потым па жаданні ці па неабходнасці. Дома па гаспадарцы маме не вельмі дапамагалі. Вядзенне гаспадаркі ляжала на плячах мамы. Здароўе ў бацькі было слабое, у выходныя дні стараўся адпачываць. Гуляў у шахматы, хадзіў рыбачыць. Браў удзел у шахматных турнірах, займаў прызавыя месцы. Калі дзеці выраслі, Ванда Данілаўна пайшла працаваць у аптэку. Да таго часу наш карміцель захварэў і памёр у 62 гады. Гродна В.Р. вельмі падабаўся, ён добра ведаў гісторыю ВКЛ.

Іншы дзядуля, Мядзведзеў Сяргей Васільевіч, родам з Тамбоўшчыны, у маладыя гады з’ехаў у Сярэднюю Азію. Там ён сустрэў Гудкову Клаўдзію Паўлаўну, якая была родам з Мардовіі (вёска Старое Сіндрава), там растуць магутныя лясы і густыя ягаднікі.

У бабулі Клавы было шэсць братоў, усе багатырскага целаскладу, шыракаплечыя, маглі падняць воз. Кожны з іх апрацоўваў некалькі гектараў зямлі. Калі пачалася калектывізацыя, сям’я разбеглася, хто куды мог. Некаторыя вярнуліся дадому, ім пагражалі высыланнем на поўнач.

Клаўдзія Паўлаўна разам з бацькамі з’ехала ў Сярэднюю Азію, там яна сустрэла свайго будучага мужа, Мядзведзева Сяргея Васільевіча. Пабраліся шлюбам. У Чрджоу нарадзіўся мой муж і яго брацік Жэня, яшчэ адзін брацік памёр.

Жанчыне не сядзелася на месцы, яна засумавала па родных лясах і вярнулася ў родны край разам з сям’ёй. Як раз ішла вайна, быў 1943 год, і Сяргея Васільевіча забралі на фронт. Ён быў сувязіст, і амаль у першых баях загінуў пад Арлом. Захаваліся яго лісты, ён быццам бы прадчуваў свой лёс. На жаль, дзеці ліст аднеслі ў школу. Захаваліся яго фотаздымкі з баявымі таварышчамі.

У лепшыя часы працяг будзе.

Яшчэ запісы